Instructiekaarten: een effectieve manier om leerdoelen te bereiken

In het dynamische landschap van het basisonderwijs is differentiatie een cruciale factor voor het succes van elke leerling. Als leerkrachten streven we ernaar om de leerervaring zo effectief mogelijk te maken, waarbij we rekening houden met de diverse leerstijlen, behoeften en niveaus van onze leerlingen. Een van de waardevolle hulpmiddelen die we hiervoor inzetten, zijn educatieve instructiekaarten.

Wat zijn educatieve instructiekaarten?

Educatieve instructiekaarten zijn kaarten met stap-voor-stap uitleg over een bepaalde handeling of opdracht. Elke stap is duidelijk en kort beschreven én met een foto of een pictogram zie je hoe je het moet doen. In het midden van de kaart staat in een cirkel het lesdoel geformuleerd in een ‘ik kan…’-vorm. Bijvoorbeeld: ‘Ik kan een mindmap maken’. Linksboven staat ‘wat is het?’, waar je een korte definitie of uitleg vindt van het begrip of de activiteit. Bijvoorbeeld: ‘Een mindmap is een schema waarin je de hoofd- en bijzaken van een onderwerp laat zien’. Rechtsboven staat ‘hoe doe ik het?’, waar je de stappen ziet die je moet volgen om het doel te bereiken. Bijvoorbeeld: ‘Stap 1: Schrijf het onderwerp in het midden van een blad. Stap 2: Teken lijnen vanuit het onderwerp naar de hoofdzaken. Stap 3: Teken lijnen vanuit de hoofdzaken naar de bijzaken. Stap 4: Gebruik kleuren, symbolen en afbeeldingen om je mindmap duidelijker te maken’. Linksonder staat ‘woordenschat’, waar je de belangrijkste woorden ziet die te maken hebben met het onderwerp of de activiteit. Bijvoorbeeld: ‘Hoofdzaak, bijzaak, symbool, afbeelding’. Rechtsonder staat ‘voorbeeld’, waar je een afbeelding ziet van een voltooide mindmap over een bepaald onderwerp. Bijvoorbeeld: ‘Een mindmap over dieren’.

Waarom werken educatieve instructiekaarten?

Educatieve instructiekaarten werken om verschillende redenen. Ten eerste maken ze het lesdoel expliciet en zichtbaar voor de leerlingen. Zo weten ze wat ze gaan leren en waarom. Dit vergroot hun motivatie en betrokkenheid. Ten tweede geven ze de leerlingen een duidelijke structuur en houvast bij het uitvoeren van de handeling of opdracht. Zo kunnen ze zelfstandig en op hun eigen tempo werken, zonder steeds de leerkracht te hoeven storen. Dit bevordert hun zelfvertrouwen en zelfregulatie. Ten derde bieden ze de leerlingen verschillende vormen van informatie en ondersteuning. Zo kunnen ze visueel, auditief en kinesthetisch leren, afhankelijk van hun leerstijl en voorkeur. Dit verhoogt hun begrip en onthouding. Ten vierde stimuleren ze de leerlingen om te reflecteren op hun eigen leerproces en resultaat. Zo kunnen ze nagaan of ze het lesdoel hebben bereikt en wat ze nog kunnen verbeteren. Dit verbetert hun metacognitie en evaluatie.

Bij welke leerlingen zijn educatieve instructiekaarten geschikt?

Educatieve instructiekaarten zijn geschikt voor alle leerlingen, maar vooral voor leerlingen die extra ondersteuning of uitdaging nodig hebben. Bijvoorbeeld:

• Leerlingen met leer- of gedragsproblemen, zoals dyslexie, ADHD of autisme. Zij hebben vaak moeite met het volgen van mondelinge instructies, het organiseren van hun werk, het concentreren op hun taak of het omgaan met afleidingen. Educatieve instructiekaarten kunnen hen helpen om de informatie beter te verwerken, hun werk te structureren, hun aandacht te richten en hun emoties te reguleren.
• Leerlingen met een taalachterstand, zoals anderstalige of laaggeletterde leerlingen. Zij hebben vaak moeite met het begrijpen of gebruiken van de taal die nodig is voor de handeling of opdracht. Educatieve instructiekaarten kunnen hen helpen om de woordenschat en de grammatica te leren, de taal te koppelen aan de beelden en de taal te oefenen in de context.
• Leerlingen met een voorsprong, zoals hoogbegaafde of getalenteerde leerlingen. Zij hebben vaak behoefte aan meer uitdaging, verdieping of verrijking dan het reguliere lesaanbod. Educatieve instructiekaarten kunnen hen helpen om hun creativiteit, kritisch denken of probleemoplossend vermogen te ontwikkelen, door hen te laten variëren, combineren of uitbreiden op de handeling of opdracht.

Educatieve instructiekaarten zijn een effectieve manier om leerdoelen te bereiken in het basisonderwijs. Ze maken het lesdoel expliciet en zichtbaar, geven de leerlingen een duidelijke structuur en houvast, bieden de leerlingen verschillende vormen van informatie en ondersteuning en stimuleren de leerlingen om te reflecteren op hun eigen leerproces en resultaat. Ze zijn geschikt voor alle leerlingen, maar vooral voor leerlingen die extra ondersteuning of uitdaging nodig hebben. Als leerkracht kun je educatieve instructiekaarten zelf maken of vinden op internet. Je kunt ze gebruiken voor verschillende vakken, thema’s, handelingen of opdrachten. Je kunt ze aanpassen aan het niveau, de interesse en de behoefte van je leerlingen. Je kunt ze inzetten als instructiemiddel, als werkblad, als controlekaart of als feedbackkaart. Je kunt ze individueel, in tweetallen, in groepjes of klassikaal gebruiken. Dat maakt educatieve instructiekaarten een veelzijdig en waardevol hulpmiddel voor het leren in de klas.